18:11 ICT Thứ hai, 11/12/2017
h

Trang nhất » Tin Tức » Nghiên cứu - Phê bình

Một thái độ cảm thụ văn chương nghiêm túc và có trách nhiệm (Trần Hồng Giang)

Thứ ba - 01/11/2016 11:03
 
MỘT THÁI ĐỘ CẢM THỤ VĂN CHƯƠNG NGHIÊM TÚC VÀ CÓ TRÁCH NHIỆM
(Đọc Qua những mùa trăng, tập khảo luận và cảm nhận văn chương
của Trần Văn Lợi, NXB Hội nhà văn 2015)

 
 
Lâu nay chúng ta mới chỉ biết đến Trần Văn Lợi với tư cách là một nhà thơ trẻ của đất Nam Định, nhưng qua tập sách “Qua những mùa trăng(tập khảo luận và cảm nhận văn chương, NXB Hội nhà văn 2015) ta thấy ở đây một góc nhìn mới mẻ, một nét biến đổi về tư duy nghệ thuật, cũng như sự tìm tòi khám phá những sắc thái văn học khác ở tác giả này.
Tập sách gồm 20 bài viết chuyên về khảo luận và cảm nhận văn chương (phần lớn là thơ), chính là một sự ghi nhận, một cách đánh giá về một phần nào đó những sáng tác văn học trải dài qua các thời kỳ. Cuốn sách được chia thành hai phần rõ rệt là “Khảo luận” và “Cảm nhận”. Phần đầu là những bài khảo luận gồm nhiều bài viết nhận xét về các tác phẩm văn học khác nhau. Từ văn học Trung đại, Cận đại cho đến những tác giả, tác phẩm đương thời đang hiện hữu trong đời sống văn học hôm nay. Quá trình lưu dẫn của dòng chảy văn chương đã được Trần Văn Lợi tổng hợp lại và cảm nhận dưới ánh nhìn của một người thuộc thế hệ trẻ hôm nay, điều đó khiến ta có cảm giác cái mạch nguồn văn học của xứ sở luôn được lưu truyền tiếp nối trong những xúc cảm liền mạch. Phần thứ hai là cảm nhận về một số tác phẩm thi ca của các tác giả đương đại. Không có những từ ngữ đao to búa lớn nhưng qua tập sách này vẫn thấy hiện rõ các giá trị nghệ thuật trong các tác phẩm của các tác giả từ xưa đến nay. Và không chỉ có vậy, ở đây ta còn nhận ra sự trân trọng, sự quý mến thực sự của tác giả tập sách với những tác phẩm văn học đã được dẫn ra trong “Qua những mùa trăng”.
      Mở tập sách, ngay ở những trang đầu ta đã thấy sự hoài cổ qua những vần thơ của các tác giả từ thời Trung đại đến Cận đại trong bài khảo luận “Hình tượng Anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo trong thơ văn xưa”. Trải qua chiều dài thời gian mấy trăm năm, hình ảnh Đức Thánh Trần đã được các danh nhân, văn sĩ khắc họa lên trong thơ ca với nhiều khía cạnh, nhiều sắc thái để tôn vinh, ngợi ca về sự uy dũng, tài đức của Người. Từ các nhà vua như Lê Thánh Tông, Tự Đức đến các danh sĩ như Đặng Minh Khiêm, Cao Bá Quát… Những áng thơ đầy văn cảm được viết về tài đức, nhân cách của Quốc công tiết chế Trần Hưng Đạo đã làm nổi rõ hình ảnh người anh hùng lỗi lạc đã hóa thánh trong lòng dân tộc. Trần Văn Lợi đã đọc trong tâm thế của một độc giả sinh ra sau các tác phẩm đó tới hàng trăm năm, nhưng anh lại có được sự đồng cảm sâu sắc cùng các bậc tiền nhân qua từng câu chữ của họ để rồi chắt lọc ra cho bản thân mình cũng như thế hệ đương thời những nét tinh hoa trong kho tàng văn chương của dân tộc.
        Mảng văn học viết về đề tài cách mạng, về Đảng và Bác Hồ được tác giả Trần Văn Lợi đặc biệt chú ý tìm hiểu, khám phá qua các bài viết: “Lời thơ dâng Đảng”, “Cảm xúc về mùa thu cách mạng”, “Xuân này hơn hẳn mấy xuân qua…”, “Những tiếng reo vui ngày đại thắng”…. Khoảng thời gian giữa thế kỷ XX, khi mà đất nước ta giành được độc lập và sau đó là hai cuộc kháng chiến thần thánh diễn ra thì đó cũng chính là thời kì nền văn học cách mạng đã thăng hoa và nở rộ. Trong đó đặc biệt phải kể tới các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị cha già của dân tộc. Có thể nói các tác phẩm thơ ca của Bác đã thực sự trở thành một ngọn lửa, một lời động viên, thúc giục toàn Đảng, toàn dân tham gia kháng chiến và xây dựng đất nước. Nhất là với các cháu thiếu niên, nhi đồng thì luôn được Bác Hồ dành cho một tình cảm yêu thương đặc biệt. Mỗi một trung thu, Bác đều có thư gửi tới thiếu nhi cả nước, và trong đó bao giờ cũng có những câu thơ đầy tình yêu thương, thân ái. Có thể nói, những mùa trung thu trăng sáng ấy đã trở nên thiêng liêng, ấm áp đối với nhiều thế hệ thiếu nhi Việt Nam. Đúng như những nhận xét của Trần Văn Lợi trong bài viết “Đọc thư Bác Hồ qua những mùa trăng”: Dù Bác Hồ kính yêu của chúng ta đã đi vào cõi vĩnh hằng nhưng hình ảnh của Người vẫn luôn gần gũi với mọi thế hệ thiếu niên, nhi đồng Việt Nam. Tình cảm thiêng liêng của Bác dành cho các cháu thiếu nhi và của các cháu thiếu nhi dành cho Bác mãi mãi sáng soi, dịu hiền như ánh trăng đêm rằm. Đọc lại Thư Trung thu của Người, chúng ta lại được tắm mình trong tình thương yêu bao la, mát lành toả ra từ một tâm hồn lớn, một nhân cách lớn…”. Có Bác Hồ, có Đảng quang vinh, đất nước chúng ta đã kiên cường đi qua các cuộc chiến tranh giành độc lập và giải phóng dân tộc, để rồi chúng ta đã có được chiến thắng vẻ vang. Và những cuộc chiến tranh mang đầy đau thương mất mát, đầy bi tráng oai hùng ấy đã trở thành nguồn cảm hứng vô tận cho các nhà văn nhà thơ của một thời đạn bom, máu lửa ấy trải lòng mình với những câu thơ áng văn rút từ gan ruột. Trần Văn Lợi là người sinh ra sau chiến tranh, anh không có được cái xúc cảm của một người trực tiếp trải nghiệm cùng những thời khắc khổ đau, gian lao của đất nước. Tuy nhiên, bằng cảm nhận của mình qua các tác phẩm văn học của thế hệ đi trước, anh đã thấy được những nỗi đau giằng xé, những vết thương còn rất lâu nữa mới có thể lành lặn trở lại trên thân hình Tổ quốc.
       Chủ đề văn học dân gian viết về cuộc sống sinh hoạt, lao động nơi thôn dã, đồng quê cũng luôn có sức thu hút đối với Trần Văn Lợi. Những lời hát ru thấm đẫm yêu thương của bà của mẹ, những câu dân ca chan chứa nỗi niềm, những khúc đồng dao ẩn ức, nao lòng… Tất cả như làm cho tâm hồn tác giả cuốn sách đắm chìm vào một miền suy tưởng mà ở đó không gian đã trở nên thiêng liêng, ảo diệu. Điều này có thể thấy rõ trong các bài viết “Thế giới hồn nhiên và chan chứa yêu thương trong các bài hát ru”, “Trầu cau và tình yêu đôi lứa trong ca dao, dân ca” hay “Đôi điều về Thơ đồng quê trong thời kỳ đô thị hóa”… Này là trầu têm cánh phượng; này là nắc nẻo nhịp võng đưa; này là cánh cò lơi lả… Giản dị mà trang trọng, thô mộc nhưng cũng lại rất mượt mà, tròn trịa. Ở trong những điều tưởng chừng như rất bình thường ấy, Trần Văn Lợi đã tìm thấy được những giá trị tinh thần lớn lao, những triết lý nhân sinh của cuộc sống được chắt lọc từ ngàn đời truyền lại. Không dễ gì, và không phải ai cũng có thể cảm thụ được hết những nét tinh túy của ca dao tục ngữ, với Trần Văn Lợi thì nó không chỉ đơn thuần là những câu chữ đơn giản mà đó còn là một sự tìm hiểu nghiêm túc, cặn kẽ; một sự trân trọng thực sự đối với kho tàng văn học dân gian Việt Nam.
      Phần cảm nhận thơ của một số tác giả khác, Trần Văn Lợi đã thực sự để lòng mình hòa nhịp cùng mạch suy tưởng của họ. Những bài thơ như: “Nói một mình” (Trịnh Bích Ba), “Qua Thậm Thình” (Nguyễn Bùi Vợi), “Tết nhớ Lang Liêu” (Nguyễn Hữu Quý)… đều đã được đọc bằng tâm cảm của một người yêu và trân trọng thơ từ gan ruột. Chúng đã được lột tả và hiện rõ vẻ đẹp tiềm ẩn của nghệ thuật thi ca trước con mắt thẩm định khách quan, chân xác nhất. Còn với bài thơ “Quê” của tác giả Nguyễn Thế Kiên, đây là một bài thơ mang nhiều nỗi niềm triết lý cuộc sống nhân sinh, Trần Văn Lợi đã có được sự đồng cảm rất lớn bởi họ là những người cầm bút đồng lứa và có chung một quê hương đồng chiêm Nam Định. Có lẽ vì vậy mà ta không ngạc nhiên khi anh nêu nhận xét của mình về bài thơ: “Có thể hình dung bài thơ gồm có hai mặt đối lập mà thống nhất với nhau trong một chỉnh thể: thiên nhiên càng khắc nghiệt, số phận con người càng mong manh thì ước mơ, niềm tin và tình yêu vào cuộc sống của họ càng đằm sâu, tha thiết. Bài thơ dù ngắn gọn nhưng theo tôi, “Quê” là một trong những thi phẩm thể hiện được một cách rõ nhất hồn vía lục bát Nguyễn Thế Kiên”. Ở hai bài thơ “Viếng chồng” của Trần Ninh Hồ và “Đôi nạng” của Thanh Tùng, đây là hai bài thơ viết về đề tài hậu chiến. Những mất mát sau chiến tranh đã để lại nỗi đau khôn cùng. Một người vợ liệt sĩ lặn lội đi viếng mộ chồng. Một đứa bé phải đến trường bằng đôi nạng gỗ nhưng trong khi em lớn lên từng ngày mà đôi nạng vẫn vậy không dài thêm ra. Đây chính là những hình ảnh bi thương, xúc động nhưng ở một khía cạnh khác nó cũng lại rất nhân văn. Vì vậy điều đó đã làm Trần Văn Lợi day dứt, ám ảnh và anh đã chia sẻ cảm xúc của mình với hai bài thơ này như sau: “Sự lấp lánh đầy chất thơ ấy xuất phát từ trái tim nhân hậu của người phụ nữ đến viếng mộ chồng và sâu xa hơn nữa đó là tấm lòng của nhà thơ”; và: “Đôi nạng ở đây không chỉ là phương tiện để di chuyển mà đã hình tượng hóa nỗi đau và tội ác chiến tranh, hình tượng hóa ước mơ, khát vọng của con người”.
      Ngoài ra, các tác phẩm văn học viết về quê hương, đất nước, con người của các tác giả là người Nam Định, nơi Trần Văn Lợi sinh ra và lớn lên cũng khiến anh quan tâm với một thái độ trân trọng, thích thú. Từ những Tú Xương, Nguyễn Bính, Đoàn Văn Cừ, Vũ Cao, … cho tới Trần Mạnh Hảo, Phạm Trọng Thanh… Những nhà văn nhà thơ thành danh của Trấn Sơn Nam Hạ cứ nối tiếp nhau để làm nên một diện mạo huy hoàng cho mảnh đất lâu nay vẫn được mệnh danh là đất học đất văn này. Họ chính là những người đã truyền lại ngọn lửa nhiệt huyết cho các cây bút trẻ hôm nay, trong đó có chính Trần Văn Lợi, để thế hệ sau lại tiếp nối các bậc đàn anh đi trước làm rạng danh thêm nền văn học của quê hương.
Có thể nói, tập sách “Qua những mùa trăng” là tổng hợp của những sự tìm tòi, khám phá; là sự đánh giá nghiêm túc về các khía cạnh và hình thái văn chương. Nhất là đối với văn chương Nam Định, một trong những cái nôi ươm mầm ra những cây bút tài danh cho văn học nước nhà. Bằng cảm quan nghệ thuật và trực giác cảm thụ văn học của mình, Trần Văn Lợi đã giúp ta hiểu sâu hơn về các giá trị của mỗi một tác phẩm văn học, để rồi từ đó rút ra được những bài học cần thiết cho cuộc sống. Không chỉ có vậy, cuốn sách này còn như là một lời đồng cảm với những người cầm bút đang ngày đêm trăn trở với trang viết, để hòng tìm lấy cho mình những lối đi mới lạ trong văn chương nhưng không vì thế mà phủ nhận các giá trị truyền thống. Như tác giả Trần Văn Lợi đã nhận định: “Thế hệ cầm bút hôm nay và mai sau không được biết đến những tinh hoa vật chất, tinh thần của ông cha đang ngày dần mai một đi. Trước hiện thực xã hội mới, họ nhìn nhận, đánh giá và viết ra những tác phẩm khác xa với truyền thống.”
 
 

 
Trần Hồng Giang
 
 
Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Comment addGửi bình luận của bạn
Mã chống spamThay mới

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn